Tại sao sét đánh không trúng nhà vẫn hỏng thiết bị điện ?
Tại sao sét đánh không trúng nhà vẫn hỏng thiết bị điện ?
Khi trời mưa giông, dù sét không đánh trực tiếp vào nhà, nhiều gia đình vẫn gặp tình trạng thiết bị điện tử như TV, tủ lạnh, router, máy tính bị hỏng bất ngờ. Đây không phải là chuyện hiếm mà là hệ quả của hiện tượng sét lan truyền (surge) – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thiệt hại tài sản điện tử trong nhà ở, văn phòng và nhà xưởng.
Vậy tại sao sét lại gây hư hỏng thiết bị điện dù không đánh trúng trực tiếp? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất, hậu quả và giải pháp phòng chống sét lan truyền hiệu quả nhất.
1. Sét Lan Truyền Là Gì?
Sét lan truyền (surge hoặc transient overvoltage) là hiện tượng dòng điện hoặc điện áp tăng đột ngột và truyền theo đường dây điện, cáp viễn thông hoặc tín hiệu khi có hiện tượng sét đánh gần.
- Sét đánh vào đường dây tải điện hoặc cột điện: Dòng điện cực lớn từ tia sét (có thể lên đến hàng trăm nghìn ampe) sẽ lan truyền dọc theo đường dây điện. Mặc dù các trạm biến áp và hệ thống lưới điện có các thiết bị bảo vệ, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn các xung điện áp này. Khi xung quá áp này đi vào hệ thống điện trong nhà bạn thông qua đường dây điện lưới, nó sẽ gây ra sự tăng vọt điện áp tức thời lên vài nghìn volt, vượt xa giới hạn chịu đựng của các thiết bị điện thông thường (thường là 220V).
- Sét đánh vào mặt đất gần nhà: Ngay cả khi sét đánh xuống đất cách nhà bạn một khoảng cách nhất định, năng lượng sét vẫn có thể lan truyền qua đất và gây ra sự thay đổi đột ngột điện thế đất. Sự thay đổi này có thể tạo ra một sự chênh lệch điện áp lớn giữa các điểm tiếp địa trong nhà (ví dụ: dây tiếp địa của thiết bị điện và dây tiếp địa của hệ thống chống sét nếu có), dẫn đến dòng điện ngược chạy qua các thiết bị và gây hư hỏng.
- Sét đánh vào đường dây tín hiệu: Không chỉ đường dây điện, các đường dây tín hiệu như dây điện thoại, cáp mạng internet (ADSL, cáp quang), cáp TV… cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sét lan truyền. Xung quá áp có thể truyền qua các đường dây này và phá hủy các thiết bị kết nối như modem, router, TV, điện thoại bàn, và thậm chí cả máy tính.
Khi điện áp tăng đột ngột, các linh kiện điện tử nhạy cảm trong thiết bị (như chip, bộ nhớ, tụ điện, mạch điều khiển) sẽ bị quá tải, cháy nổ, hoặc bị đoản mạch, dẫn đến hư hỏng không thể sửa chữa được.
2. Vì Sao Thiết Bị Điện Hư Hỏng Dù Sét Không Đánh Trực Tiếp?
Có 3 cơ chế chính giải thích việc thiết bị điện hư hỏng do sét lan truyền:
2.1. Cảm Ứng Điện Từ (Induced Voltage)
Khi sét đánh vào khu vực gần, trường điện từ mạnh sinh ra sẽ cảm ứng vào các dây dẫn kim loại như dây điện, dây mạng, cáp viễn thông… Dòng điện cảm ứng này có thể lên đến hàng ngàn volt, khiến thiết bị không chịu được xung áp cao bị hỏng.
2.2. Lan Truyền Qua Đường Dây (Conducted Path)
Nếu sét đánh vào hệ thống điện trung thế hay cột điện lân cận, xung sét có thể lan truyền theo đường dây hạ thế vào tận ổ cắm trong nhà bạn. Đó là lý do TV, máy tính, tủ lạnh có thể bị hỏng ngay cả khi bạn không nhìn thấy sét đánh gần.
2.3. Chênh Lệch Điện Thế Giữa Các Thiết Bị
Trong hệ thống điện, nếu có chênh lệch điện thế giữa điểm nối đất và dây trung tính, hoặc giữa các thiết bị trong cùng hệ thống (ví dụ giữa modem và máy tính), thì dòng điện không mong muốn có thể chạy qua thiết bị và gây hỏng.
3. Dấu Hiệu Thiết Bị Bị Hư Hỏng Do Sét Lan Truyền
Khi sét gây ảnh hưởng gián tiếp, thiết bị có thể bị các lỗi sau:
- Không lên nguồn, cháy nguồn
- Màn hình không hiển thị, có vệt sọc, nhiễu hình
- Mất kết nối mạng (modem, switch bị cháy cổng)
- Bị chập mạch, phát nổ tụ điện, khét mùi linh kiện
- Thiết bị bật không lên dù nguồn vẫn ổn
Quan trọng: Những hư hỏng này không phải lỗi do nhà sản xuất nên thường không được bảo hành, dẫn đến thiệt hại đáng kể.
4. Giải pháp bảo vệ thiết bị điện khỏi sét lan truyền ?
4.1. Lắp đặt thiết bị chống sét lan truyền (SPD)
SPD là giải pháp hiệu quả để bảo vệ hệ thống điện khỏi các xung điện áp. Có 3 loại thiết bị chống sét lan truyền chính:
- SPD tổng (Type 1 & Type 2): Lắp đặt tại tủ điện tổng của tòa nhà. SPD loại 1 được khuyến nghị cho các công trình có hệ thống chống sét trực tiếp (kim thu sét), giúp bảo vệ khỏi dòng sét trực tiếp từ hệ thống dây đất vào lưới điện. SPD loại 2 là hệ thống bảo vệ chính cho các thiết bị điện hạ thế, lắp đặt trong tủ điện để ngăn ngừa sự lan truyền quá áp cho toàn bộ hệ thống.
- SPD nhánh, thiết bị điện tử (Type 3): Lắp đặt gần các thiết bị điện tử nhạy cảm, ví dụ như ổ cắm có tích hợp chống sét lan truyền, hoặc các bộ bảo vệ riêng cho đường dây điện thoại, đường mạng. Đây là lớp bảo vệ cuối cùng, giúp giảm thiểu điện áp dư thừa mà SPD tổng chưa xử lý hết.
4.2. Đầu Tư Hệ Thống Tiếp Địa Chống Sét Đúng Chuẩn
Hệ thống tiếp địa tốt sẽ giúp dẫn dòng sét xuống đất an toàn. Nên đo và duy trì điện trở tiếp địa ≤ 10 ohm (tùy tiêu chuẩn ứng dụng).
4.3. Bảo Vệ Đường Tín Hiệu và Viễn Thông
Đừng quên lắp thêm chống sét cho đường cáp mạng, cáp camera, cáp truyền hình. Các đường tín hiệu này rất dễ dẫn sét vào thiết bị.
4.4. Ngắt Thiết Bị Khi Có Giông Bão
Nếu không có SPD, bạn nên:
- Ngắt nguồn điện các thiết bị điện tử khi có dấu hiệu trời mưa giông
- Rút các đầu cắm điện, cáp mạng, cáp tín hiệu để ngăn sét lan truyền
- Lưu ý: hành động này chỉ hiệu quả khi rút đúng thời điểm trước khi có sấm sét
4.5. Kiểm tra và bảo trì định kỳ
Kiểm tra hệ thống điện, thiết bị chống sét lan truyền, và nối đất ít nhất 1 lần/năm để đảm bảo hoạt động hiệu quả, đặc biệt sau mùa mưa.
5. Kết Luận
Sét lan truyền là một mối đe dọa tiềm ẩn nhưng rất thực tế đối với các thiết bị điện tử trong mỗi gia đình. Hiểu rõ cơ chế gây hư hỏng của sét, bao gồm quá áp lan truyền, cảm ứng điện từ và nhiễu sóng điện từ, là bước đầu tiên để bảo vệ tài sản của bạn. Bằng cách áp dụng các biện pháp phòng ngừa như lắp đặt thiết bị chống sét lan truyền (SPD), rút phích cắm khi có giông bão, và duy trì hệ thống tiếp địa tốt, bạn có thể giảm thiểu đáng kể rủi ro hư hỏng, đảm bảo an toàn cho gia đình và tài sản của mình.
Bạn đã từng gặp phải trường hợp thiết bị điện bị hỏng do sét đánh lan truyền chưa? Và bạn đã áp dụng biện pháp phòng ngừa nào để bảo vệ ngôi nhà của mình?
📞 Liên hệ tư vấn – khảo sát hệ thống chống sét lan truyền miễn phí
Bạn cần hỗ trợ chọn thiết bị chống sét lan truyền cho công trình?
✅ Gọi ngay hotline : 0935 384 279
✅ Gửi sơ đồ tủ điện để được báo giá chi tiết
✅ Dịch vụ thi công – bảo trì trọn gói, đúng tiêu chuẩn TCVN & IEC
